პლატონი 🔴vs🔵 მატრიცა: რომელი აბი უნდა აირჩიო?
პლატონი და მატრიცა: რომელი აბი უნდა აირჩიო?
წარმოიდგინე, რომ მთელი შენი ცხოვრება ერთ ოთახში ხარ გამოკეტილი, კედელს უყურებ და მხოლოდ ჩრდილებს ხედავ. გგონია, რომ ეს ჩრდილები რეალობაა, რადგან სხვა არაფერი გინახავს. სწორედ ასე აღწერა პლატონმა ადამიანის ყოფიერება 2400 წლის წინ თავის ცნობილ „გამოქვაბულის ალეგორიაში“.
წიგნის მიმოხილვა: პლატონის - სახელმწიფო
პლატონის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაშრომი სახელმწიფო, არ არის მხოლოდ პოლიტიკაზე. ეს არის წიგნი იმაზე, თუ როგორ აღვიქვამთ სამყაროს. პლატონი ამბობდა, რომ ჩვენი თვალით რასაც ვხედავთ (მატერიალური სამყარო), მხოლოდ ნამდვილი სამყაროს იდეების სამყაროს სუსტი ანარეკლია.
მისი აზრით, ნამდვილი ცოდნა მხოლოდ გონებით მიიღწევა. ის, ვინც გამოქვაბულიდან გავა და მზეს (ჭეშმარიტებას) დაინახავს, ფილოსოფოსია. მაგრამ როცა ის უკან ბრუნდება, რომ სხვებს რეალობა აუხსნას, მათ მისი არ სჯერათ და გიჟად მიაჩნიათ.
ნეო — თანამედროვე პლატონური ფილოსოფოსი
სწორედ აქ შემოდის მატრიცა. ფილმის დასაწყისში ნეო ზუსტად იმ გამოქვაბულშია, რომელსაც პლატონი აღწერდა. მატრიცა არის ილუზია, ჩრდილების თამაში, რომელიც ადამიანებს აჯერებს, რომ რეალობაში ცხოვრობენ.
როცა მორფეუსი ნეოს წითელ აბს სთავაზობს, ეს იგივეა, რაც პლატონის მცდელობა გამოიყვანოს ადამიანი გამოქვაბულიდან. ნეო ხედავს „კოდს“, ხედავს რეალობას ისეთს, როგორიც არის. პლატონისთვის ეს კოდი არის ლოგოსი სამყაროს ლოგიკური სტრუქტურა. ორივე შემთხვევაში, სიმართლე მტკივნეულია, მაგრამ აუცილებელი თავისუფლებისთვის.
დაფიქრდი ამაზე:
სანამ ქვიზს დაიწყებდე, კითხე შენს თავს:
-
კომფორტული ტყუილი თუ მწარე სიმართლე? მატრიცაში ერთ-ერთი პერსონაჟი (საიფერი) ირჩევს, რომ დაბრუნდეს ილუზიაში, რადგან იქ გემრიელ სტეიკს ჭამს. შენ რას იზამდი? გირჩევნია იყო ბედნიერი გამოქვაბულში, თუ თავისუფალი (მაგრამ ტანჯული) რეალობაში?
-
ვინ არიან დღევანდელი „ჩრდილების შემქმნელები“? პლატონის დროს ეს იყვნენ სოფისტები და ხელოვანები. დღეს ეს შეიძლება იყოს სოციალური მედია, ალგორითმები ან ტელევიზია. როგორ ფიქრობ, რას ხედავ ახლა — რეალობას თუ უბრალოდ პიქსელებს კედელზე?
